Prof. Dr. Karim Vermaelen

1. ‘Checkpoint inhibitoren’

“Een revolutionaire behandeling bij longkanker - die vanaf januari in België op de markt komt en terugbetaald wordt - zijn de zogenaamde ‘checkpoint inhibitoren’. Veel tumoren zijn bezaaid met immuuncellen die normaal de taak hebben het gezwel te bestrijden, maar die door bepaalde signalen van de tumor worden verlamd. Door die signalen met medicatie te blokkeren worden de slapende immuuncellen wakker en kunnen ze de tumor opnieuw aanvallen”, zegt Prof. Vermaelen.

“Deze methode werkt vooral goed bij longkanker en melanoom, omdat het hierbij gaat om tumoren die verwekt worden door carcinogenen (uit respectievelijk rook en UV-straling). Dit leidt tot een opeenstapeling van mutaties in de tumoren, waardoor ze beter als lichaamsvreemd kunnen worden herkend door het immuunsysteem. Door tweedelijnschemo te vervangen door een behandeling met een ‘immuun checkpoint inhibitor’, is de kans op respons gestegen van 10% tot meer dan 20%. Bovendien is deze respons ook van zeer lange duur.”

2. Vaccinatie

Prof. Vermaelen: “Een andere vorm van immuuntherapie is vaccinatie. Daarbij dient men een stof toe (een antigeen) die afgeleid is van een bestanddeel uit de tumor. Immuuncellen worden door het vaccin ‘getraind’ om dit antigeen te herkennen en hierdoor de echte tumor te neutraliseren. Bij longkanker heeft dit tot nog toe niet gewerkt omdat er daar geen universeel antigeen bestaat.”

3. T-celtherapie

“Bij een derde vorm van immuuntherapie worden de T-cellen van het immuunsysteem in vitro genetisch gemanipuleerd. Hierdoor kunnen ze een specifiek kenmerk op de tumor herkennen en worden ze tegelijk hyperactief gemaakt, vooraleer ze terug aan de patiënt toegediend worden. Deze therapie heeft een ware revolutie op gang gebracht bij leukemie bijvoorbeeld, maar bij vaste tumoren zoals longkanker is het nog wachten op resultaten.”

Selectie van patiënten en combinatie van therapieën

“De uitdaging is nu om die patiënten te selecteren die naar alle waarschijnlijk goed zullen reageren op de ‘checkpoint inhibitoren’, want het betreft een erg dure behandeling. Er bestaat een test om deze patiënten uit te pikken, maar die is zeker niet volmaakt. Desondanks is door strenge selectie m.b.v. deze test gebleken dat immuuntherapie ook als eerstelijnsbehandeling kan opboksen tegen chemotherapie”, aldus Prof. Vermaelen.

“Een alternatief om de kans op succes te vergroten is een combinatie van verschillende immuuntherapieën, een bewezen meerwaarde zoals blijkt bij melanoom en mijns inziens een toekomstige mijlpaal in de strijd tegen longkanker.”